Delen en vermenigvuldigen

De deeleconomie is hot. Sinds de succesvolle opkomst van Airbnb en Uber, zijn de initiatieven om mensen van alles met elkaar te laten delen als paddestoelen uit de grond geschoten. Je kunt het zo gek niet verzinnen of er is wel een onderneming voor opgezet. ’s Avonds eten over? thuisafgehaald.nl vind er een goede bestemming voor. Op zoek naar gereedschap? via Peerby.nl kun je een buurtgenoot vinden die je een boormachine wil lenen. En voor het delen van een auto zijn inmiddels al bijna 10 internetsites te vinden. En dan heb ik het nog niet over Uber, dat is uitgegroeid tot een wereldwijd opererend concern met een miljardenomzet. Inmiddels is in Nederland een overkoepelend kenniscentrum voor deelbedrijven opgericht: share.nl. Het klinkt allemaal heel nobel, want de gemeenschapszin is in Nederland soms ver te zoeken. Is het dan niet een prachtig idee om mensen dichter bij elkaar te brengen door hen te laten delen? Toch moeten er vraagtekens worden gezet bij de stormachtige opkomst van de deeleconomie. Want waar veel van deze initiatieven met de beste bedoelingen zijn opgezet, dreigen zij te worden overgenomen door commercieel opererende consumenten die er een kans in zien om snel veel geld te verdienen. Airbnb is daar een mooi voorbeeld van. Waar aan hotels en pensions zware eisen worden gesteld aan inrichting en veiligheid, is het verhuren van kamers via airbnb in de meeste nederlandse gemeentes niet gereguleerd. En is het met Uber niet van hetzelfde laken en pak? En zo duiken vele huis- en auto eigenaren in de wereld van het snelle (want meestal contante) geld. Niks deeleconomie, maar een economie die draait om harde euro’s. Euro’s die meestal niet aan de belastingdienst worden opgegeven. Volgens mij wordt het tijd dat de dames en heren politici wakker worden en simpele spelregels gaan ontwikkelen die het kaf van het koren scheiden. Wie onbenutte capaciteit wil delen, zonder dat er een vergoeding tegenover staat (zoals het uitlenen van gereedschap, of het verdelen van ongebruikt voedsel)  verdient volgens mij alle steun, maar geen overheidsinmenging. Wie aan de andere kant stelselmatig tegen betaling van geld iets aan een ander ter beschikking stelt, is volgens mijn definitie aan het ondernemen. Het wordt tijd dat we dat eens  gaan onderkennen.

De winkel van rinkel

In de 19e eeuw heeft Albert Sinkel zonder het te weten de basis gelegd aan wat later een warenhuis zou gaan heten. Zijn winkels van Sinkel in Amsterdam, Rotterdam, Utrecht, Leiden en Leeuwarden werden synoniem voor een rommelige winkel waar alles te koop is. De chaotische winkels van toen, die vooral op partijgoederen dreven, zijn inmiddels vervangen door strak georganiseerde internationale ketens waar op alle details wordt gelet. Retail is kortom een volwassen economische activiteit geworden. Volwassen, maar nog niet volgroeid, zo laten de ontwikkelingen van de laatste jaren zien. Er zit namelijk een tweede industriële revolutie aan te komen, die zijn weerga niet kent. De bladen staan vol van de omnichannel ontwikkelingen en webwinkel wetenswaardigheden, maar dat is allemaal kinderspel. In de Verenigde Staten zijn inmiddels met succes de eerste grootschalige tests afgerond met Bluetooth Low Energy (BLE), waardoor via Bluetooth 4.0 contact kan worden gelegd met alle in een winkel of stadion aanwezige smartphones en vervolgens via Paypal(of diens concurrenten) na eenmalige toestemming van de klant, gepersonaliseerde ID’skunnen worden verkregen. Op basis van deze ID’s kan een retailer gepersonaliseerde  informatie en aanbiedingen aan de in de winkel aanwezige klanten toesturen. Het klinkt allemaal een beetje  Big Brother achtig, maar de Major League Baseball Associatie heeft al met succes laten zien hoe handig een dergelijke applicatie kan zijn. Met de MBL app op je smartphone  verschijnen automatisch de toegangskaarten op uw telefoon als u in de buurt van een MBA stadion komt en wordt u de weg gewezen naar de beste ingang en uw zitplaats. Indien u in het stadion in de buurt komt van een winkel of foodstore, worden u desgevraagd gerichte aanbiedingen gedaan, gebaseerd op uw eigen wensen en koopgedrag uit het verleden. Ook betaling kan via deze technologie op geëncrypteerde wijze plaatsvinden, zonder dat u de telefoon uit uw zak hoeft te halen. Klanten reageren enthousiast op deze technologische revolutie en hoewel privacy bij ons hoger in het vaandel staat dan in de Verenigde Staten verwacht ik dat we binnenkort de eerste Bluetooth 4.0 applicaties in Nederland zullen gaan verwelkomen. En zo gaat langzamerhand de mobiele telefoon een centrale rol vervullen in het retailproces en wordt de winkel van Sinkel binnenkort vervangen door een winkel van rinkel.

De droom van Vroom

De naar Nederland geëmigreerde Anton Dreesmann ontwikkelde in 1878 een winkelconcept waarmee hij sterk innoverend was: “lage, doch vaste prijzen, uitsluitend à contant zonder enige korting.”. Het bleek een gat in de markt. Vriend en zwager Willem Vroom stapte in en samen gingen ze in 1887 verder als Vroom & Dreesmann. Concurrenten waren er niet, de HEMA en de Bijenkorf openden pas veel later hun deuren. Na Amsterdam volgde de rest van Nederland. Jaarlijks werden nieuwe vestigingen geopend, van Rotterdam tot Sneek.Tegelijkertijd werden stelselmatig nieuwe producten aan het assortiment toegevoegd. Als één van de eerste winkels (het woord retailer bestond toen nog niet) bood V&D bovendien de mogelijkheid om aankopen thuis te laten bezorgen. Het prijsvoordeel, het ruime assortiment en de unieke bezorgservice gaven de winkels van V&D een ongekende voorsprong op de concurrenten. Rond 1920 had bijna elke grote Nederlandse stad dan ook één of meerdere V&D-filialen. Stap voor stap werd de droomformule van V&D sindsdien uitgebouwd tot een concern met 640.000 m² (!) winkelruimte en 12.000 werknemers (2012). En toen stokte het ineens. Het assortiment bleek niet meer onderscheidend, de prijzen evenmin en de moderne tijd van internet en social media leek wel aan V&D voorbij te gaan. Op alle fronten werd men afgetroefd. En zo spatte de droom langzamerhand uiteen. Intussen was V&D aan een durfkapitalist verkocht die het bedrijf opzadelde met torenhoge rentelasten. En zo kon het gebeuren dat de directie van V&D het personeel en de verhuurders aankeek om een bijdrage te leveren aan het herstel van de droom die het bedrijf ooit was. Maar is dat niet de omgekeerde wereld? Begint succes niet bij de propositie, het onderscheidende concept, de wil van klanten om bij V&D te kopen? Als die droom in duigen ligt, kun je offers vragen wat je wilt, maar heeft een bedrijf geen toekomst meer. Zo verging het Maison de Bonneterie, Free Record Shop en vele anderen. Is dat erg? Op de korte termijn wel, je zou er maar werken. Op de langere termijn is een harde sanering van niet onderscheidende retailbedrijven onvermijdelijk. En zo zal de droom van Vroom binnenkort voorgoed geschiedenis zijn. Nu maar hopen dat andere retailers wel bij de les blijven.

Consum(e)eren

Het einde van het jaar nadert en met een kerstboom in huis is het goed om eens vooruit te kijken naar wat ons morgen staat te wachten. Wat gaat 2014 de retail brengen? Als simpele jurist kan ik dat natuurlijk niet voorspellen, maar ik heb door mijn retailervaring wel een beeld van de onderwerpen waaraan de retailers het komende jaar aandacht aan zullen moeten besteden. Noem het maar een prioriteiten top 3:

  1. Verhoging consumentenbeleving.

Omdat de consument steeds mondiger is geworden en hij dankzij internet en mobiel niet meer naar een winkel hoeft te gaan, zullen  retailers de komende jaren zwaar moeten inzetten op het verhogen van de winkelbeleving. Niet alleen de fysieke winkelbeleving, maar ook de  internetbeleving. Winkelen wordt steeds meer entertainen, maar dan specifiek op de consument gericht en met maximale gebruikmaking van alle beschikbare  technische middelen. Als u zich afvraagt waarover ik het heb, hierbij een aantal websites van retailers, die  wat mij betreft een voorbeeldfunctie hebben: www.shop.nordstrom.com; www.macys.com

  1. Integreer multi/omni channel kanalen.

Veel retailers zijn momenteel hard aan het werk om internet en mobiel in hun winkelformule  te integreren.  Dagelijks worden nieuwe webshops geopend en vaak wordt daarbij ook de mobiele telefoon niet vergeten. De consument vraagt echter om meer. Hij wil zogenaamde seamingless integration van fysiek, internet en mobiel. Wat men daarmee bedoeld? Kijken in de winkel, bestellen via internet op basis van een gepersonaliseerde aanbieding en afrekenen met een mobiele telefoon. Het is maar een voorbeeld, maar wie daarin niet  investeert, is de verliezer van morgen.

  1. Vergroot uw data- en social media awareness.

In de huidge informatiemaatschappij draait het – u raadt het goed – om informatie. De retailer die over de meest actuele en volledige klantendata beschikt en daarop actief inspeelt, is de spekkoper van morgen. Dat vergt niet alleen heel veel moeite om die informatie  te vergaren, maar nog meer moeite om er iets zinvols mee te doen. Social media spelen daarbij een doorslaggevende rol. Hoe meer actieve volgers, hoe meer potentiële klanten voor morgen.  De retailer zal dus actief de consument moeten gaan benaderen op een voor deze relevante manier. En dat vergt een stevige mentaliteitsverandering.

Mag ik u vanaf deze plek een heel voorspoedig uiteinde wensen en vooral een consumeergericht 2014?

Bitcoins, hot geld?

De bitcoin is hot. Niet alleen in Nederland, maar wereldwijd. En omdat de bitcoin niet gereguleerd is, trekt het onderwerp een hoop media-aandacht. Ondertussen vraagt u zich als retailer af: wat moet ik ermee? Her en der zijn er inmiddels retailers die bitcoins accepteren ( zoals www.thuisbezorgd.nl ), maar het gros van de retailers weet zich er geen raad mee. Sterker: uit recent onderzoek van online marktonderzoeksbureau Multiscope blijkt dat bijna 50% van de Nederlanders niet eens precies weet wat een bitcoin is en hoe het werkt. Gemakshalve ga ik er van uit dat velen die dit lezen ook tot de bitcoinlozen behoren. Voor hen eerst even een korte uitleg.

De bitcoin is ontsproten uit het brein van Satoshi Nakamoto, naar men denkt een Japanner die in 2008 een rapport schreef waarin hij voor het eerst de bitcoin als digitale valuta introduceerde. Niemand heeft deze man ooit gezien en sinds 2011 is hij van de aardboden verdwenen. Een weinig hoopvol gegeven.

De bitcoin is dus een vorm van elektronisch geld. Daarnaast is bitcoin ook de naam van de open source software die is ontwikkeld om het betalingsverkeer en de uitgifte van bitcoins te organiseren. Bitcoins kun je opslaan op je computer, maar je kunt er ook voor kiezen om de bitcoins door derden te laten beheren (zoals door bitpay: www.bitpay.com ). Eenmaal opgeslagen kan het geld via internet worden verzonden via een bitcoinadres. Vanzelfsprekend is alles cryptografisch versleuteld, zodat misbruik kan worden voorkomen. De techniek schijnt zodanig in elkaar te zitten dat er niet met bitcoins kan worden gemanipuleerd. Alle transacties zijn in beginsel via het open netwerk traceerbaar. Ook witwassen van gelden door met bitcoins te betalen lijkt om die reden lastig. Omdat bitcoin betalingen buiten het normale bancaire betalingsverkeer omgaan, vallen zij niet onder enig politiek gereguleerd toezicht.

Terug naar de dagelijkse realiteit. Moeten retailers iets met bitcoins gaan doen? Als eenvoudige jurist zal ik u een eenvoudig antwoord proberen te geven: nee. Ik noem u drie redenen. Allereerst de waarde-onzekerheid. De koers van de bitcoin is (nog) zo vluchtig, dat het zomaar kan zijn dat uw verdiensten van vandaag morgen nog maar de helft waard zijn. Of het dubbele. Reden twee: de onzekere toekomst. Niemand kan voorspellen welke kant het met bitcoins opgaat. Sommigen zweren erbij, anderen zien het als een tijdelijke hype. Reden drie: onbekendheid. Zo lang de helft van de mensen niet precies weet wat een bitcoin is en hoe het werkt, heeft het als retailer weinig zin om het als betaalmiddel te introduceren. Als ik u was, zou ik dus maar rustig afwachten welke kant het met de bitcoin opgaat. Wat de bitcoin mag dan wel hot zijn, u wilt er toch liever niet uw vingers aan branden?

PS daags na het schrijven van deze column is één van de oprichters van de Bitcoin Foundation, de heer Charlie Shrem, in de VS gearresteerd op verdenking van witwaspraktijken. Nog een reden om even rustig alle stormachtige ontwikkelingen rondom bitcoins af te wachten.